maandag 11 februari 2013

Lezen

Lezen is een breed terrein. Het gaat om leren lezen, wat we ‘technisch lezen’ noemen. Dat is het verklanken van een tekst. Dat is bij dyslectische leerlingen vaak lastig.

Koorlezen is zo slecht nog niet
Voor lezen is het mogelijk om teksten in de klas te laten voorlezen door andere leerlingen of door voorleessoftware. Daardoor kan de leerling direct naar de inhoud van de tekst en is het tekort aan vaardigheid in technisch lezen geen belemmering om de vakinhoud te leren.

De leraar kan in de lay-out van opdrachten zorgen voor meer witregels en een groter lettertype. Op die manier zorg je dat lezen bij het leren geen belemmering is, maar werk je niet aan het verbeteren daarvan. Werken aan de verhoging van het niveau van het technisch lezen zelf is geen taak voor de meeste leraren, buiten de taal/leesles.

Het terrein van de RT en de dyslexiebegeleider
Dat hoort thuis op het speciale terrein van de RT en de dyslexiebegeleider. Daar wordt systematisch gewerkt aan leesvaardigheid door b.v. Ralfi-lezen (zie www.ralfi.nl), rolwisselend lezen of sleeplezen (www.sleeplezen.nl).

Eraan bijdragen kan wel. De leraar kan b.v. bij hardop lezen van stukken tekst de betreffende leerling ruim van te voren aangeven welk stuk hij gaat lezen, zodat hij zich daarop kan voorbereiden. Bedenk dat bij het verklanken van een tekst de kennis over het onderwerp van de tekst behoorlijk meeweegt.

Zeker bij dyslectische leerlingen die zich een concrete, beeldende voorstelling van de inhoud maken. Zorg er dus voor dat de inhoud van de tekst reeds bekend is en laat niet zomaar nieuwe stukken tekst hardop lezen. En … met de hele klas samen korte stukjes tekst gezamenlijk te lezen (koorlezen), lijkt een specifieke basisschool activiteit, maar helpt de zwakke lezer enorm.

Begrijpend lezen, spelling en schrijven
Een leerling met dyslexie moet het hebben van het begrijpen van de tekst. Hij kan dit niet, zoals veel leerlingen doen, door de tekst herhaaldelijk te lezen. Voorleessoftware helpt om tijdens het lezen de aandacht te kunnen richten op de inhoud.

Mindmappen
indmappen helpt om de lesstof in hoofdzaken en bijzaken te onderscheiden waardoor het beter opgeslagen wordt. Didactisch gezien is het noodzakelijk dat iedere docent de structuur van zijn methode, bv. de opbouw van de spelling , het grote geheel zelf heel goed kent en daar zijn didactiek op afstemt.

Begrijpend lezen
Bij begrijpend lezen zijn de kansen groter. Bovendien is het belangrijker om in de vakles ondersteuning op begrijpend lezen te bieden. Zonder begrip van de tekst is er immers geen leren mogelijk. Het allerbelangrijkst voor begrip is, zoals bij technisch lezen al genoemd, de leerling met voorkennis de tekst te laten lezen. De negatieve spiraal van slecht lezen à weinig lezen à weinig kennis opbouwen à minder begrijpen à nog minder (zin in) lezen à lezen afleren, kun je alleen doorbreken door kennis op te bouwen vóór het lezen. Ook dit is natuurlijk weer voor alle leerlingen belangrijk, maar voor dyslectische leerlingen is het van levensbelang.Het helpt om alle inhoud van de tekst al van te voren te behandelen en daarbij veel beeldmateriaal te gebruiken. Gelukkig is er beeldbank, YouTube en digibord! Het helpt om al van te voren de betekenisdragende woorden te bespreken, er plaatjes bij te zoeken en eenvoudige omschrijvingen met beeldende voorbeelden te geven.

Pas als een leerling zo gewapend een tekst ingaat heeft het zin om aanvullende dingen te doen, zoals groter lettertype, rustige lay-out, leespen, voorleessoftware e.d.
Leerlingen hoeven overigens niet allemaal dezelfde tekst op hetzelfde moment te lezen. Het is mogelijk om leerlingen zelf uit een aantal teksten te laten kiezen, waarbij de binding met het onderwerp voorop staat. Ook is het mogelijk om teksten op een ander niveau te lezen. Programma’s als Nieuwsbegrip geven wekelijks 5 teksten over hetzelfde actuele onderwerp op verschillend niveau.

Dat geeft kansen om leerlingen die dat nodig hebben een makkelijkere tekst te laten lezen. Het helpt ook om de over de tekst te praten. Bij het examen kan dat niet, maar bij het leren is het noodzakelijk. Praten over de tekst is verwerken en dus leren. En een tekst verwerken door alleen opdrachten te maken is voor dyslectische leerlingen dodelijk (en voor alle anderen onnuttig).

Zoek naar manieren om de inhoud te verwerken. Dat kan door mindmaps te maken. Daarbij komt het beeldend vermogen van de dyslecticus weer van pas. Het kan ook door stellingen te maken bij de tekst en in discussie of debat te gaan, door leerlingen in tweetallen te laten bespreken wat de voornaamste informatie is, door een sheet te maken met 5 bullets van de tekst, door de tekst te verwerken in een foto, living statue, poster, etc.

Bronnen
Bronnen zijn er voldoende. Via de website van eenvoudig communiceren zijn er veel teksten te vinden op lagere leesniveaus, zowel voor informatieteksten (b.v. de PRO-krant) als fictie. Naast Nieuwsbegrip geeft ook Schoolsupport informatieve teksten op 5 niveaus en speciaal voor zwakke lezers maken ze ook verhalen in stripvorm . Als het om fictielezen gaat zijnluisterboeken (bijv. lekker luisteren) ook een uitstekende manier om leerlingen aan het lezen te krijgen . Zeker bij fictielezen is het belangrijk om teksten te lezen die aansluiten bij de leeftijd van de leerling, maar wat betreft leesniveau makkelijker zijn. Dat is precies wat ‘eenvoudig communiceren’ biedt.

Het verschil zit hem in de leerkracht
Zonder de overige interventies tekort te doen, is bij de bijdrage van docenten aan het begrijpend lezen de grootste winst te behalen voor dyslectische leerlingen. Stel je voor dat het je lukt door het hele repertoire van ophalen van voorkennis, beeldend materiaal zoeken, samenwerkend leren toepassen, gevarieerd de inhoud verwerken, dyslectische (en andere) leerlingen met vertrouwen en interesse te laten lezen…….dan lukt het om de negatieve spiraal om te buigen. De winst wordt in alle andere gebieden van taal en leren en gedrag zichtbaar. Ict-middelen kunnen daar zeer bij ondersteunen: actuele digitale teksten, teksten laten voorlezen met software, filmfragmenten erbij als ondersteuning, teksten digitaal in een groter lettertype aflezen. Alles wat helpt om de leerling met vertrouwen met teksten te laten werken, waardoor leren mogelijk wordt is nodig.

Spelling en schrijven
Bij spelling en schrijven zijn vaak vaardigheden die bij elkaar worden genoemd. Met name voor dyslectische leerlingen is het belangrijk ze uit elkaar te halen. Spelling is vaak het zorgenkind en beïnvloedt de beeldvorming bij schrijven. Maar het schrijven van teksten vraagt andere vaardigheden dan het goed spellen van woorden en vraagt dus ook andere acties van de leraar. Het schrijven ondersteunen ten dienste van het leren, is mogelijk door dyslectische leerlingen dat minder te laten doen. Aantekeningen maken is vaak voor hen lastig en het helpt dus om een medeleerling in te schakelen om daarbij te helpen of om aantekeningen van digibord te mailen naar de leerling, zodat hij ze op de eigen laptop heeft.

Een eigen laptop
Een eigen laptop of tablet (met toetsenbord) is gewoon voor iemand met dyslexie. Schrijven van lappen tekst is voor alle leerlingen een noeste arbeid, maar voor dyslectische leerlingen welhaast onmogelijk. Dan is het makkelijk om een stukje opnieuw te doen, het lettertype op de goede grootte te krijgen en hulpmiddelen van het net in te schakelen. Bij ‘zwaardere’ gevallen is software die gesproken tekst in schrift omzet ook geschikt. De vermoeiende activiteit van het schrijven zelf moet zoveel mogelijk worden verminderd. De leerling heeft zijn handen en hoofd al vol met het complexe schrijfproces van zinnen maken, gedachten ordenen, het publiek in gedachten houden, tekstopbouw construeren enz. Als het gaat om aantekeningen maken in een schrift of opdrachten maken uit een lesboek, helpt de laptop ook. Dan helpt ook dat de leraar gefocust blijft op de inhoud van de boodschap en niet op de brokkeligheid van de zinnen.

Spelfouten tellen niet
Bij spelling helpt het om spellingkaarten en regelkaarten op de bank te hebben, ook bij toetsen. Ook hier zijn digitale hulpmiddelen onmisbaar. Het best werkt het, als de leerling een eigen laptop heeft met spellingscorrector, woordvoorspeller en spraakherkenningen. Ten overvloede…. spelfouten meetellen bij proefwerken van een vak is weer onnuttig voor alle leerlingen en bijna dodelijk voor dyslectici.

Bron: www.kennisnet.nl


Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen